کشکول من
نویسنده: خسرو حسینی پژوه - ۱۳٩۱/٧/۱

 

یک سلول بنیادی (Stem cell ) نوعی از سلول است که می‌تواند در
محیط کشت بطور نامحدودی تقسیم شود و سلول‌های
بنیادی بیشتری تولید نماید و یا به سلول‌های
تخصصی شده تبدیل شود. به خاطر توانایی این سلول‌ها در  تکامل یافتن و تبدیل شدن به تمام انواع سلول‌های
موجود در بدن، این سلول‌ها می‌توانند بطور بالقوه منبعی تمام نشدنی برای تمام سلول‌های
بدن مثل سلول‌های استخوانی، ماهیچه‌ای، کبدی یا خونی باشند.  

بعد از آنکه اسپرم، یک تخمک یا اُاُسیت را بارور کرد،
یک تخم تشکیل می‌شود  که توانایی
تبدیل شدن به یک
جنین کامل را دارد. در این مرحله تخم لقاح یافته یک سلول بنیادی و پرتوان یا
توتی پوتنت (
totipotent) است. Totipotent از دو کلمه «total » به معنی همه و «potent» به معنی توانایی گرفته شده است و به این معنی است که این نوع
سلول توانایی تبدیل شدن به تمام انواع سلول‌های
مورد نیاز برای تکامل جنینی را داراست (این شامل خود جنین، پرده‌های جنینی و تمام
بافت‌ها و اندام‌های مربوطه است).

در چند روز اول پس از لقاح تخم لقاح
یافته متحمل چندین تقسیم می‌شود که در اثر آن چندین سلول ایجاد می‌شود. از
آنجاییکه این سلول‌ها هنوز توتی پوتنت هستند، هر کدام از آنها این توانایی را
دارند که به یک جنین کامل و سرانجام به یک نوزاد تبدیل شوند. دوقلوهای همسان
هنگامی بوجود می‌آیند که دو
سلول توتی پوتنت یک جنین دو سلولی از هم جدا شوند و هر کدام جداگانه تکامل یابند؛
به این ترتیب دو جنین که از نظر ژنتیکی کاملاً مشابه هستند بوجود می‌آیند.

این سلول‌های توتی پوتنت چندین
تقسیم دیگر انجام می‌دهند. همان طور که گفته شد، در حدود روز ششم یا هفتم بعد از
لقاح، رویان به صورت یک توپ توخالی  به نام
بلاستوسیست (Blastocyst) درمی‌آید
که در قسمتی از این گوی، دسته‌ای از سلول‌ها قرار دارند که توده سلولی داخلی (Inner Cell Mass=ICM) نامیده می‌شوند.


سلول‌های لایه خارجی بلاستوسیست
سرانجام پرده‌های جنینی و سایر بافت‌های حمایتی لازم برای رشد و تکامل جنین را
بوجود می‌آورند. توده سلولی داخلی نیز همه بافت‌های جنین را بوجود می‌آورد. این
سلول‌ها پلوری‌پوتنت (pluripotent) هستند و این بدین معنی است که این سلول‌ها قادر به
تکامل یافتن و تبدیل شدن به اغلب (و نه همه) انواع سلولی هستند. این سلول‌ها قادر
به تولید انواع بافت‌های جنین (انسان ) هستند، اما قادر به ایجاد بافتهای پرده‌های
جفت نیستند. این نوع از سلول‌های بنیادی هستند که جهت استفاده در پزشکی، هم اکنون
در مورد آنها تحقیق می‌شود.

با رشد رویان، سلول‌های پلوری‌پوتنت
بیشتر تخصص می‌یابند وتبدیل به انواع دیگری از سلول‌های بنیادی می‌شوند که سلول‌های
بنیادی مولتی‌پوتنت (multipotent) نامیده می‌شوند. هر یک از انواع این سلول‌ها تنها می‌توانند
گروهی از سلول‌ها را بوجود آورند که دارای عملکرد متشابهی باشند. مثلاً سلول‌های
بنیادی خونساز تنها می‌توانند سلول‌های بافت خونی یعنی گلبول‌های قرمز ، گلبول‌های
سفید و پلاکت‌ها را بوجود آورند. سلول‌های بنیادی مولتی‌پوتنت، علاوه بر جنین، پس
از تولد نیز در بدن وجود دارند. بهترین مثال همان سلول‌های بنیادی خونساز هستند که
در مغز استخوان انسان وجود دارند و وظیفه خونسازی را در تمام طول عمر به عهده
دارند.

پس به طور خلاصه سلول‌های بنیادی سه
دسته هستند:

سلولهای بنیادی توتی پوتنت (Totipotent Stem Cells )

این سلول‌ها دارای استعداد نامحدود
هستند و توانایی تبدیل شدن به سلول‌های سازنده پرده های جنینی و تمام انواع سلولی
موجد دریک بدن کامل و همچنین تبدیل شدن به سلولی مثل خودش را دارا هستند، مانند
سلولهای جنینی اولیه (شکل 2-11).

سلولهای بنیادی پلوری‌پوتنت (Pluripotent Stem Cells )

این سلول‌ها توانایی تبدیل شدن به
اکثر و نه همه بافتهای یک موجود زنده را دارند، مانند سلول‌های «توده سلولی داخلی»
رویان در مرحله بلاستوسیست.

به دو دسته سلول بنیادی فوق، سلول
بنیادی جنینی (Embryonic Stem Cells ) گفته می‌شود چون تنها در جنین وجود دارند.

سلولهای بنیادی مولتی‌پوتنت (Multipotent Stem Cells )

  این سلولها قابل تبدیل و تکامل به گروهی از انواع سلولی هستند که دارای
عملکرد مشابه باشند، مثل سلول‌های بنیادی خونساز. به این دسته از سلول‌های بنیادی،
سلول‌های بنیادی بالغین نیز گفته می‌شود،
زیرا در انسان یا جانور در پس از تولد نیز وجود دارند.

 روش تولید سلول‌های بنیادی جنینی


سلول‌های بنیادی (بنیادی ) جنینی از بلاستوسیست‌ یعنی جنینی که تقریباً یک هفته از عمر آن می‌گذرد
گرفته می‌شوند. در این مرحله جنین حدوداً دارای 100 سلول است  

 برای بدست آوردن سلول‌های بنیادی
جنینی ،سلول‌های ناحیه توده سلول‌های داخلی یک بلاستوسیست توسط یک سوزن بسیار ریز
مکیده و برداشته می‌شوند. این سلول‌ها توانایی تبدیل شدن و تکامل یافتن به تمام
انواع مختلف سلول‌های بدن را دارا هستند. سپس این سلول‌ها به یک ظرف کشت حاوی مواد  غذایی و عوامل رشد منتقل  می‌شوند. بلاستوسیست در این مرحله نابود می‌شود. با تقسیم و تکثیر این سلول‌ها در محیط کشت رده سلولی جنینی
بدست می‌آید. در شرایط مناسب این رده‌های سلولی را می‌توان به مدت نامحدودی
نگهداری کرد . با اضافه کردن عوامل رشد مختلف، این امکان وجود دارد که این سلول‌های بنیادی جنینی را وادار به تبدیل شدن به انواع
مختلف سلولی کرد. حالا می توان از این سلول‌ها استفاده درمانی کرد، مثلاً  آنها را
جایگزین بافتها و اندامهای صدمه دیده کرد .

 

نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :