کشکول من
نویسنده: خسرو حسینی پژوه - ۱۳٩٢/٤/۳٠

 آیا دالی دچار پیری زودرس بود؟

سن واقعی دالی چقدر بود؟ دالی در 5 جولای1996 متولد شد اما چند سئوال در باره سن دالی برای دانشمندان مطرح بود.

-          آیا DNAی دالی  مسن تر از سن ظاهری او است؟

-  سلول پستانی که از هسته آن برای کلون کردن دالی استفاده شده بود از یک گوسفند 6 ساله گرفته شده بود.آیا ازنظر فیزیولوژیک و ژنتیک، دالی  در هنگام تولد 6 ساله است؟

-   آیا کوتاه تر بودن عمر دالی از عمر متوسط یک گوسفند معمولی به دلیل کلون بودن او بود؟

دو دلیل متفاوت وجود داشت که دالی احتمالاً مسن تر از سن واقعی‌اش بوده است.               

 1-کوتاه شدن تلومرها

بحث راجع به پیری در کلونها برروی تلومرها یعنی منطقه‌ای از DNA که در انتهای کروموزوم‌ها است، متمرکز می‌شود. بسیاری از دانشمندان معتقدند که تلومرها مانند یک ساعت بیولوژیک، طول عمر طبیعی هر موجود را کنترل می‌کنند. به نظر می‌رسد که تلومرها بتدریج در طول زندگی‌مان و با بیشتر شدن سن، کوتاه می‌شوند. بسیاری از محققین معتقدند که علائم پیری تا حدی به همین کوتاه شدن تلومرها بستگی دارند. در هر تقسیم سلول، تلومرهای کروموزوم‌ها کمی کوتاه می‌شوند. هنگامی که طول تلومرها به یک حداقل بحرانی رسید، سلول دیگر نمی‌تواند تقسیم شود.


دالی به ظاهر طبیعی و سالم بود، اما مشاهده شده بود که تلومرهای او بطور غیرمعمولی کوتاه بودند. طبق مطالعه دانشمندان، اندازه تلومرهای دالی 80 درصد اندازه تلومرهای یک گوسفند معمولی با همان سن بود. به عبارت دیگر تلومرهای دالی 20 در صد کوتاه تر از معمول بود. این موضوع ممکن است باعث پیری زودهنگام او شده باشد. البته تحقیقات بیشتری نیاز است.

تلومر ها چیستند؟

در دو انتهای کروموزوم های یوکاریوتها (Eukaryotes)‌ قسمت هایی به نام تلومر وجود دارد .یوکاریوت‌ها به موجوداتی گفته می شود که در سلول های آنها هسته مشخص وجود دارد وکروموزوم‌های آنها به صورت خطی است و دو انتها دارد، که شامل آغازیان، قارچ ها، گیاهان و جانوران هستند. در مقابل اینها پروکاریوتها هستند که در سلول‌های آنها هسته مشخص وجود ندارد وکروموزوم آنها به صورت حلقوی است، مانند باکتریها. تلومرها مانند سانترومرها جزء قسمت‌هایی از مولکول DNA هستند که ترجمه نمی‌شوند. تلومرها ساختمان‌های نوکلئوپروتئینی خاصی هستند که نقش مهمی در محافظت و پایداری انتهای کروموزوم‌ها به عهده دارند. تلومرها مانع از چسبیدن دو انتهای یک کروموزوم به یکدیگر و یا به انتهای کروموزوم‌های دیگر می‌شود. تلومرها درجفت شدن کروموزومهای همولوگ (همتا) و همچنین در روند تقاطع کروموزومی (Crossing over ) در مرحله پروفاز تقسیم میوز نقش دارند.   بعلاوه تلومرها داری نقش مهمی در عمل همانند سازی کروموزوم‌ها هستند. تلومر‌های انسان و موش شامل حدود 2000 تکرار از توالی نوکلوتیدی TTAGGG هستند.درحقیقت به نظر می‌رسد که همه مهره داران دارای همین توالی تکرار شده (البته با دفعات تکرار متفاوت) در تلومرهای خود هستند. به این صورت:

 

5'...TTAGGG TTAGGG TTAGGG TTAGGG TTAGGG TTAGGG..3'

3'...AATCCC AATCCC AATCCC AATCCC AATCCC AATCCC..5'

 کوچک شدن مرتب تلومرها با هر بار تقسیم سلول، ممکن است که باعث اعمال محدودیت طول عمر سلول شود.  در حقیقت این موضوع باعث می‌شود که سلول‌های معمولی (و نه سرطانی) در محیط کشت آزمایشگاهی نتوانند بطور نامحدودی تکثیر یابند. سلولی که از یک جنین گرفته شده باشد، در محط کشت حدود 100 بار تقسیم می‌شود. در اواخر این دوره سرعت تقسیم‌ها کاهش می‌یابد و به کمتر از یک تقسیم  در هر دو هفته می‌رسد. اگر مثلاً از یک فرد 70 ساله سلول‌هایی گرفته و کشت داده شود، دفات تقسیم هر سلول به حدود 24 بار محدود خواهد شد.آیا کوچک شدن تلومرها همانند یک ساعت بیولوژیک، طول عمر سلول را تعیین می کند؟ 

اما از طرف دیگر بعضی از سلول‌ها نامیرا هستد و محدودیتی در دفعات تقسیم ندارند، مانند:

- سلول های مولتی پوتنت، مثل سلول‌های پایه‌ای خونساز موجود در مغز استخوان و سلول‌های زایا (سلول‌های مولد سلول‌های جنسی).

- یوکاریوت‌های تک سلولی مانند پارامسی

- بعضی از سلول‌های سرطانی

در حقیقت این سلول‌ها قادر هستند طول تلومر‌های خود را ثابت نگهدارند.آنها این کار را با کمک آنزیمی به نام تلومراز(telomerase ) انجام می‌دهند.

نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :