تعیین هویت با استفاده از ماده ژنتیک -4

همچنانکه در فصل پیش گفته شد DNAی هر شخص می‌تواند اثر انگشت ژنتیکی آن فرد باشد. DNA در تمام سلول‌های هر فرد (به جز گلبول‌های قرمز) وجود دارد. نه تنها در هسته سلول‌ها بلکه در اندامک‌های خاصی در سیتوپلاسم سلول که مسئول تولید انرژی سلول هستند و میتوکندری[1] نام دارند DNA یافت می‌شود. نکته مهم این جاست که به جز در موارد نادری که جهش رخ می‌دهد، DNA  تمام سلول‌های بدن یک فرد یکسان هستند؛ در نتیجه می‌توان از هر سلول و بافتی مثل خون، استخوان، پوست و... DNA لازم را برای تعیین هویت یک فرد بدست آورد. همچنین مایعات بدن مثل عرق، ادرار و بزاق و ...  نیز حاوی سلول هستند که اغلب به عنوان یک مدرک قضایی جمع‌آوری می‌شوند. سلول‌های موجود در بزاق، از سلول‌های پوششی داخلی لب و چانه هستند و در مورد عرق سلول‌های اطرافی غدد عرق و منافذ خروجی آن وجود دارند. علاوه بر این مایعات، مایع منی در مردان و شیر در زنان نیز جزو مایعات حاوی سلول هستند و می‌توانند به عنوان مدرک ژنتیکی استفاده شوند.

DNA را می‌توان از محل‌های مختلفی از صحنه جرم بدست آورد؛ مثلاً ممکن است که بتوان نمونه بزاق فرد قاتل را ار روی یک غذای گاز زده یا لیسیده شده، پارچه روی بالش، ماسکی که قاتل به چهره زده، دستمال کاغذی، ته سیگار، خلال دندان و نخ دندان،‌بعد بطری یا لیوان و مانند آن بدست آورد.

همچنین نمونه‌هایی ار سلول قاتل را ممکن است بتوان از زیر ناخن مقتول که در حین درگیری قاتل را چنگ زده باشد، از سطح داخلی و خارجی یک کاندوم استفاده شده، نوار چسب، سوآب‌های واژنی، مقعدی یا دهانی بدست آورد.

اگرچه هم DNA هسته‌ای و هم DNA میتوکندریایی هر دو از دو زنجیره پلی‌نوکلئوتیدی مکمل تشکیل شده‌اند اما تعداد آنها، اندازه آنها و ساختار هندسی آن دو کاملاً با هم متقاوت است. همچنان که گفته شد یک سلول معمولی ۴۶ عدد یا به عبارت صحیح‌تر ۲۳ جفت کروموزوم دارد. که از هر جفت کروموزوم یکی از پدر و یکی از مادر گرفته شده است. در یک سری ۲۳ تایی کروموزوم، 1/3 میلیارد جفت نوکلئوتید مکمل وجود دارد. در صورتی که این مجموعه کروموزومی حاوی کروموزوم X باشد این تعداد بطور جزئی بیش از مجموعه‌ای است که حاوی کروموزوم Y باشد. در مقابل تعداد میتوکندری‌های یک سلول به نوع سلول و مرحله رشد آن سلول بستگی دارد که بین ۲۰۰ تا ۱۰۰۰ عدد متغیر است. تعداد نوکلئوتیدها در یک DNA‌ی میتوکندریایی 16569 جفت است. از هنگامی که یک سلول جدید از تقسیم شدن سلول قبلی بوجود می‌آید تا زمانی که این سلول نیز به دو سلول دیگر تقسیم شود چرخه سلولی[1] نامیده می‌شود. در بیشتر طول این چرخه هر کروموزوم تنها از یک مولکول بسیار طویل DNA (به صورت مارپیچ دو رشته‌ای) تشکیل شده است. هر میتوکندری حاوی ۲ یا ۳ مولکول DNA است به علاوه مولکول‌های DNA ی میتوکندری‌ها به صورت حلقوی هستند یعنی دو انتهایشان به هم متصل شده است. براساس توافق عمومی، کروموزوم حلقوی به صورت یک صفحه ساعت در نظر گرفته می‌شود که نوکلئوتید اول در محل ساعت ۱۲ و نوکلئوتیدهای بعدی به ترتیب در جهت حرکت عقربه‌های ساعت قرار می‌گیرند.

کروموزوم‌های هسته‌ای و میتوکندریایی شامل ۲ دسته نوکلئوتید هستند: ۱ـ نوکلئوتیدهای که ژن‌ها را تشکیل می‌دهند و کدها یا دستورالعمل‌های ساخت پروتئین‌ها را ارائه می‌کنند و توالی‌های کد کننده[2] نامیده می‌شوند. و ۲ـ توالی‌های نوکلئوتیدی که عملکرد آنها هنوز به میزان زیادی ناشناخته است و به عنوان مناطق کد نکننده[3] نامیده می‌شوند. البته نوکلئوتیدهای موجود در هر دو این مناطق از نظر ساختمانی و خصوصیات پیوند کاملاً مشابه هستند. بنابراین تنها تفاوت آنها این است که آیا مربوط به تظاهر یک صفت (فنوتیپ) خاص در فرد هستند یا نه. در کروموزوم‌های هسته‌ای نواحی یا توالی‌های کد کننده و کدنکننده بطور متناوب در طول یک مولکول DNA دو رشته‌ای (مارپیچ دوتایی) پخش هستند. اما در کروموزم حلقوی میتوکندریایی نواحی کد کننده و کد نکننده کاملاً از هم جدا هستند،‌ به طوری که مجموعه بخش کد نکننده کروموزوم در ناحیه‌ای که به نام ناحیه کنترلی[4] نامیده می‌شود قرار دارد. این بخش حلقه جابجایی[5] یا D-Loop نیز خوانده می‌شود). ناحیه کنترلی حاوی حدود ۱۱۰۰ جفت نوکلئوتید است و به دو بخش مجزا تقسیم شده است: ۱ـ ناحیه بسیار متغیر[6] ۱ یا HV1 و ناحیه بسیار متغیر ۲ یا HV2 (تصویر ۴ـ۲). گوناگونی و تفاوت توالی نوکلئوتیدی ناحیه کنترلی در افراد مختلف مفیدترین راه برای شناسایی یک تبهکار ناشناس، یک جسد تقریباً متلاشی و تجزیه شده، والدین بچه‌های مجهول‌الهویه و یا صاحب اعضاء جدا شده از اجساد در یک بلای جمعی است.

تفاوت آخر اینکه کروموزوم‌های هسته‌ای و کروموزوم‌های میتوکندریایی به طرق متفاوتی از یک نسل به نسل بعد منتقل می‌شوند، که این امر در کاربرد آنها در امور قضایی بسیار مؤثر است


[1] . Cell Cycle.

[2] . Coding Sequences.

[3] . Non Coding regions.

[4] . Control region.

[5] . Displacement Loop.

[6] . Hyper uariable.


[1] . Mitochondria.

/ 0 نظر / 48 بازدید